Bibliotheekr.org

In de zomerse blogstilte maak ik het me even makkelijk en verwijs ik naar een artikel in Bibliotheekblad nr. 13/14 jg. 2008. Karolien Selhorst interviewde collega Rosemie Callewaert en mezelf over de toekomst van de bibliotheek-opac (online public access catalog). Het resultaat werd een artikel met tien trends, die hieronder met een woordje uitleg staan opgesomd. Hebben we dingen over het hoofd gezien? Oh ja, en begraaf de term ‘opac’ aub; ‘zoekmachine’ dekt veel beter de lading.

1. de opac (online public access catalog) is niet langer onderdeel van een geïntegreerd bibliotheeksysteem, maar een zoekmachine in de diverse bronnen die beschikbaar zijn. Moduleer je ILS (Integrated Library System). Een klassiek bibliotheeksysteem is in zijn geheel nooit ‘the best of all possible worlds’, ga shoppen op zoek naar de beste modules van verschillende leveranciers.

2. faceted search. In de bibliotheekwereld echt gelanceerd door Aquabrowser en onvermijdelijk overgenomen door de grote ILS-leveranciers Ex Libris (Primo), Innovative Interfaces (Encore) en Sirsi-Dynix (Enterprise) en de open source ILS-en Koha en Evergreen.

3. Functional Requirements for Bibliographic Records (FRBR) en relevantiesortering. Onontbeerlijke werkgroepering in grote catalogi als Worldcat en Zoeken.bibliotheek.be, kan ook ingezet worden bij de relevantiesortering. Alfabetisch sorteren is hopeloos verouderd.

4. de sociale opac (sopac) of het toekennen van web 2.0-features aan de bibliotheekcatalogus. Creëer een dialoog met de gebruikers en verrijk de autoriteit van je bibliotheek met de user generated content. Om echt impact te hebben op de catalogus, moet je wel beschikken over een voldoende kritische massa aan data en gebruikers.

5. lokaliseren. Dé catalogus van ‘mijn’ bibliotheek wordt een relatief begrip. Materialen zijn mobiel of digitaal en de lokalisatie buiten de eigen lokale bibliotheek wordt steeds belangrijker

6. contexten en moods: van vorm naar inhoud. Probeer diepere en toegankelijke, zelfs alternatieve ontsluiting. De formele catalografie staat al lang op punt, inhoudelijke ontsluiting verkent nieuwe wegen zoals gemoedscategorisatie en contexten.

7. bring the outside in. Haal zoveel mogelijk zinvolle externe metadata binnen in de zoekmachine (liefst indexeerbaar, anders federated search of via widgets) en hou ze onder controle met een fijn afgestelde relevantiesortering

8. bring the inside out. Gebeurt nog veel te weinig: maak API’s, widgets, RSS-feeds voor zoekopdrachten en lijstjes.  Zorg dat je bent waar je gebruikers zijn. Breng je metadata naar buiten in andere toepassingen zoals Google, Worldcat en LibraryThing.

9. LibraryThing. Leg koppelingen met de grootste boekencommunity ter wereld als toepassing van veel van bovenstaande trends. Breng je gebruikers naar LibraryThing.

10. waar blijft de dienstverlening? Vergeet de core business niet. Ontwikkel digitale dienstverlening 24/7 van thuis uit en verhoog de service levels van de fysieke bibliotheek en het bovenlokaal netwerk. Het concept van de bibliotheek als een third place leidt ook tot nieuwe ideeën in bibliotheekbouw en -inrichting.

Welcome to the marketing world. Een luidruchtige wereld die bibliotheek-, ja zelfs cultuurmensen, even met verstomming slaat.

ICU (lees ‘I see you’) is een tweejaarlijks marketing event dat zich richt op marketing voor kinderen en jeugd. Gimmick en setting was dit jaar het thema Wrestling. Interessant als concept (presentaties vanuit de ring), vermoeiend door het gebazel van twee table officials in slecht Engels.

De ochtend was vrijwel geheel gewijd aan Nickelodeon, een wereldspeler op het gebied van entertainment voor kinderen. J. Alison Bryant, auteur van enkele boeken over kinderen en communities in de media, ziet games als een grote kans voor de klassieke media, onderwijs en de reclamewereld. Een grote bedreiging is de enorme voorzichtigheid waarmee zowel onderzoekers als developers zich moeten wapenen om de Amerikaanse Children Protection Act niet voor de borst te stoten.

De markt bij de Preschoolers (2-5) groeit in de VS zeer sterk, met de ontwikkeling van kleuterconsoles van VTech en LeapFrog. Kids (6-9 jaar) zoeken beschutting in steeds dezelfde, veilige virtuele werelden als Webkinz, Club Penguin, Nick jr. en Neopets. Tweens (10-12) zijn de zwaarste gamers, zoeken naar een online identiteit en ‘like being able to constantly talk to another person’.  Bij Teens heb je de hardcore gamers die filmpjes op YouTube zetten van hoe ze een NPC in Runescape hebben verslagen, en de zelfverklaarde niet-gamers. Niet-gamers spelen wel massaal snack-sized games, verslavende eenvoudige spelletjes om de tijd te doden. Beide profielen vinden we massaal terug achter de pc’s van de bibliotheek.

In de namiddag presenteerde Joeri Van Den Bergh van Insites de boeiende resultaten van een visueel etnografisch onderzoek van veertig 13 tot 17-jarigen (jongeren fotografeerden bv. hun slaapkamer en benoemden hun favoriete spullen, gaven aan met wie ze sms-ten, etc.).

Lees de rest van dit onderwerp »

Hoewel ik zeker geen bierdrinker ben, wil ik even volgende slogan lenen voor onze nieuwe versie van Zoeken.bibliotheek.be.

En we hadden al die schitterende FRBR met edities en uitvoeringen van werken die meespeelt bij de relevantiesortering zodat je Kaas van Elsschot eindelijk vindt (ook als je zoekt op cheese) …

Voor het eerst hebben we nu alle muziek ook samen met de boeken, dvd’s, websites in één Aquabrowser, met RSS op maat voor elke mogelijke zoekopdracht. De afzonderlijke beschrijvingen van muziektracks worden gepresenteerd binnen de context van hun cd (gebruikers verdwaalden vroeger in een wirwar van relaties tussen beschrijvingen). De woordenwolk krijgt meer inhoud door gecatalogiseerde verwijzingen in MARC21 authority records.

Moeten er nog koppelingen zijn? Je krijgt query feedback van Wikipedia. Bij de detailpresentatie vind je -waar relevant - een link naar Muziekweb, Google Books (met aanduiding gehele of gedeeltelijke weergave, als die er is) en de eerste Librarything webservice met rating en aantal mensen die het betreffende boek in hun bezit hebben. De luistertips krijg je gewoon binnen van Last.fm, via hun webservice similar artists. Een Addthis bookmarkknop zorgt ervoor dat je eender waar kan linken naar elke beschrijving in de catalogus. En de helpfile en faq zijn grondig bijgewerkt voor wie er meer over wil weten. More to follow … Opac revolution.

Een beeld zegt soms meer dan duizend woorden. Op zoek naar interessante ‘tutorials’ voor web 2.0 kom je dan ook veel beeldmateriaal tegen. Deze (vaak aangename) vorm van e-learning zit duidelijk in de lift. Een greep uit het aanbod …

Meest voor de hand liggend zijn live presentaties die worden gefilmd en op YouTube of Vimeo worden gezet. Een mooi voorbeeldje is die van Erwin Blom (van het Nederlandse social mediabedrijf The Crowds) over de kracht van weblogs. Grote visionaire conferenties als TED genereren massa’s live talks die je voor uren vastkluisteren aan je pc.

Andere doen het met minder frames per seconde. Presentaties waarbij de slideshow met tekst van de presentator gesynchroniseerd wordt, kunnen ongemeen boeiend zijn. Zo heeft SirsiDynix, een van de grotere bibliotheeksoftware bedrijven van de VS een e-learning instute, met als uithangbord de bevlogen Stephen Abram. Zijn Twenty-five techologies to watch and how is een echte aanrader als kennismaking met ‘25 dingen’. De Five weeks to a social library is een vergelijkbaar, maar meer afgebakend, slideshowiniatief van Meredith Farkas.

Zeer origineel zijn de korte paperworks van Common Craft, die op een schitterende manier lesjes over 2.0 tools visualiseren op een whiteboard met papieren knipwerk. Ze zijn nu ook allemaal voorzien van ondertitels. Social bookmarking, RSS en Twitter zijn echt educatieve pareltjes.

Ook bij de grote tutorportals zoals How stuff works en Wonder how to vindt je heel wat interessante filmpjes over Web 2.0 terug. Een zeer uitgebreid lijstje met educatief materiaal over Bibliotheek 2.0 vind je op de website van CollegeAtHome (vaak ook gewone presentatie of blogprojecten). Ook op Slideshare loop je trouwens verloren tussen de 2.0 presentaties (waaronder de mijne :-))

Ik betrap me erop dat ik de laatste tijd meer presentaties lees (en annoteer) dan papers … Zeker goed gebracht en gefilmd zijn ze puur entertainment. Wie werpt zich met dit medium op de nederlandstalige markt? Heeft iemand nog suggesties die in dit lijstje thuis horen?

De psychiater Elisabeth Kübler-Ross heeft vijf fasen omschreven die de meeste mensen geheel of gedeeltelijk doorlopen om na een traumatische ervaring weer tot rust te komen. Het model is gegroeid uit het observeren van rouwverwerking bij terminaal zieke patiënten. De Five stages of grief zijn meteen ook een inspiratiebron geweest voor veranderingsmanagement en omgaan met weerstand.

De voorbije weken bezorgden me een heel rijke ervaring aan contactmomenten met een divers publiek van bibliotheek-medewerkers te lande (systeembeheerders, publiekswerkers, catalografen, informatiemedewerkers, bibliothecaris-directeurs, bibliotheekstudenten IBW etc.) aan de hand van een meer of minder uitgebreide versie van de evoluerende presentatie Bibliotheek 2.0 continued.

Bij de mensen in het publiek doken de symptomen van Kübler-Ross op. Een inventaris van reacties:

Denial / ontkenning: ‘ik geloof dit niet’, ‘er is geen reden tot verandering’, ‘we zijn goed bezig nu’

Anger / woede: ‘dit is een hype’, ‘dit is technologie om de technologie’, cult-of-the-amateur standpunten

Bargaining / onderhandelen: (zogezegd) spectaculair herdenken van bestaande concepten (bv. uitleen van cd’s gratis maken), ‘als ik hier tijd voor zou kunnen maken dan …’, ‘als ons personeel wat meer digital native zou zijn, dan …’

Depression / depressie: ‘welke rol hebben wij nog te spelen’, ‘er resten ons alleen nog boeken tot die ook dematerialiseren’, ‘het zal niet meer voor mij zijn’

Acceptance / aanvaarding: ‘ik zie heel veel kansen’, ‘in deze nieuwe informatiewereld moet de bibliotheek een grote rol gaan spelen, anders ontstaat een immense informatiekloof in de maatschappij’, ‘ik wil hiermee aan de slag’

Na de fase aanvaarding kan Rebirth / wedergeboorte volgen (zie bv. Organizational Change as a Process of Death, Dying, and Rebirth van Deone Zell (2003)). Een concept uiteraard niet aanwezig in Kübler-Ross, maar wel belangrijk in de toekomst van bibliotheken.

Is de bib terminaal? Zijn wij palliatief bezig? Ik had graag nog andere uitspraken naar aanleiding van 2.0-bewustmakingsprocessen geïnventariseerd. Graag reacties en geef ze een thuis in één van de fasen.

Een recente post met bijhorend filmpje van Loïc Le Meur over ‘my social map’ krijgt nogal wat aandacht in de internationale blogosfeer.

Le Meur, een van de bekendere Europese 2.0-denkers, stuurt in een zoektocht naar ‘ultimate data portability’ aan op persoonlijke inventarisaties van de sociale netwerken en 2.0-toepassingen die mensen gebruiken. Heel wat bloggers reageerden op zijn oproep om hun eigen social map op http://socialgraphcentral.wordpress.com te plaatsen.

Met een dergelijke social map kom je eigenlijk in de buurt van de ‘heilige graal’ van het web 2.0: een zoektocht naar een uniek roaming profiel op internet of ‘ultimate data portability’ (zie ook www.openid.net, http://noserub.com en www.opensocial.org).

Of in mensentaal: als je verandert van job, moet je dat niet op 23 plaatsen aanpassen. Hetzelfde geldt voor content: je wil de content die jij of je vrienden overal genereren op een centrale plaats samenbrengen (zie ook www.friendfeed.com en www.mybloglog.com).

Je social map helpt je alvast de weg niet te verliezen … Echt een aanrader om je 2.0-exploraties te organiseren en te structureren! Hieronder een eerste versie van mijn social map. Graag reacties met een link naar de jouwe!

Ludiek: enkele ‘onverlaten’ hebben de ‘tip van de bib’ stand in de Hoofdstedelijke Openbare Bibliotheek gehackt: http://www.on-point.be/?p=1007. Let wel: het gaat om een offline, fysieke stand met leestips op papier.

Een pure uiting van web 2.0 en de ‘authority shift’ in firstlife. Gaan we nu zelf bibliotheekmaterialen taggen met gele post-its? Of boekenplanken herschikken tot een eigen LibraryThing? Doen! Met het nodige respect voor de boeken natuurlijk … En communities creëren: straks gaan we elkaar nog eens echt ontmoeten in de bib.

Ik snap sommige reacties natuurlijk wel vanuit bestuurlijke en materiële context (en ik weet niet of de guerrilla’s gewapend waren of niet), maar de bibliotheekwereld ondergaat momenteel een 2.0-openbaring die een veranderend gebruikersgedrag predikt. Is deze vorm van ‘user generated content’ volgens bibs of hun besturen dan wel toegelaten op het web in een MyDiscoveries of andere tool? Er is nog heel wat werk aan de winkel …

Tip: een interessante documentaire uit Nederland over de tweespalt tussen geautoriseerde en user generated content. Jimmy Wales (oprichter en huidige wikimaster van Wikipedia) wordt uitgespeeld tegen Larry Sanger (mede-oprichter en wikimaster van Citizendium) en Andrew Keen, auteur van het boek Cult of the Amateur. Best onderhoudend, met een een verfrissende kijk op de democratiserende kracht van web 2.0 van Ndesanjo Macha uit Tanzania.

Wie de ‘broadcast’ vorige week gemist heeft op de televisie, kan terecht bij uitzendinggemist.nl: http://player.omroep.nl/?aflID=6821225&md5=7d7922e64505cf51e8cfffc74f71bb33. Een paradepaardje van de Nederlandse Openbare Omroep waar wij in Vlaanderen alleen maar likkebaardend naar kunnen kijken.

VRT verkoopt immers zijn met belastinggeld gemaakte content via Net gemist op de digitale televisie. Misschien is er beterschap in zicht? Neem eens een kijkje op de vandaag gelanceerde nieuwe Klara website: www.klara.be.

Hoewel blogs een schitterende en eenvoudige tool zijn voor bibliotheken die 2.0 willen zijn, komen er niet echt veel Vlaamse bibliotheekblogs bij (een overzichtje vind je hier). Een en ander zal te maken hebben met ‘awareness’ en er is altijd een technologische drempel, hoe laag ook die ook is.

Maar vorige weken was er zelfs een terugval te merken. Bibloggenk.blogspot.com werd uit de lucht gehaald op vraag van het stadsbestuur van Genk. De stad wil eerst onderzoeken of de interactiemogelijkheid op de blog geen negatieve reacties op het gemeentebeleid teweegbrengt. Bovendien is het niet duidelijk of een bloggende medewerker van de bib een eigen mening verkondigt of die van de bibliotheek of gemeente.

Een heel interessante problematiek, die van ‘corporate blogging’ of de verhouding tussen persoonlijke inhoud en die van een organisatie (waar ik zelf soms ook wel mee zit). De nadruk ligt vooral op gezond verstand (A corporate blog is just like a personal blog, except you don’t get to use the word “motherfucker”, vond ik ergens), maar er zijn bedrijven met strikte blogregels, die dan vooral te maken hebben met verantwoordelijkheden en industriële geheimen, bv. IBM, Yahoo, … Er zijn zelfs al boeken geschreven over ’strategic blog management’.

Het is misschien toch geen slecht idee om als bloggende werknemer enkele richtlijnen op papier te hebben. Hier vind je er een paar. Vooral You can write on company time lijkt me een interessante

In The Long Tail (2006) stelt Chris Anderson aan de hand van het voorbeeld van Amazon dat er meer te verdienen valt met een grote stock van oudere boeken dan met met de nieuwste releases. In FREE suggereert hij dat er meer te verdienen valt op het internet met zaken gratis weg te geven dan mensen ze te laten kopen. 

Anderson lichtte eind februari al een boeiend tipje van de sluier in een voorpublicatie in zijn tijdschrift Wired. Hij gaf ook al een felgesmaakte presentatie over het onderwerp op Nokia World in december 2007.

Het artikel is echt een aanrader: bibliotheken bewegen zich nu al met hun collecties en diensten in ‘the realm of the free’, maar het wordt drummen voor een plaatsje tussen de nu nog vaak als ’illegaal’ bestempelde, maar straks wellicht ‘gratis’ content en diensten van het internet. Ik heb enkele van de strafste uitspraken met een beetje commentaar voor jullie op een rijtje gezet.

Lees de rest van dit onderwerp »